1. خانه
  2. چای و دمنوش ها
  3. آشنایی با بوته چای در ایران
چای سیاه ایرانی ارگانیک و سلامت هایا

بوته چای 

اصل بوته چای براي اولين بار در چين در حدود پنج هزار سال پيش، شناخته شد كه به تدريج علاوه بر خاصيت درماني، براي مصرف رنگ آميزي به‌كار مي‌رفت. چاي كه در چين به‌طور خودرو و طبيعي يافت مي‌شود بعد از مدتي به‌عنوان دم‌كرده، مفرح و باز‌آورنده سلامتي به بدن، به دربار پادشاهان و متمولين راه يافت؛ و حتي تا اواخر قرن گذشته از نوشيدني‌هاي تجملي و گران‌قيمت بوده است.

افسانه های در این باره

درباره تاريخ كشف بوته چای افسانه‌هاي زيادي گفته‌اند. از جمله مي‌گويند: «يكي از امپراتوران چين بر يكي از نزديكان خود غضب كرد و دستور داد او را از شهر بيرون كنند. آن شخص مدتي را در كوه و بيابان و در جنگل‌ها و بيشه‌ها سرگردان بود و در نتيجه، بسيار ضعيف و زردچهره شده بود. روزي درختي را ديد، از غايت گرسنگي برگ آن را غذاي خويش ساخت و در اندك مدتي علايم صحت در او ظاهر گرديد و رنگ رخساره او باز و زيبا گرديد. مخفيانه به شهر آمد و براي يكي از نزديكان امپراتور احوال خود را نقل كرد و آن شخص به عرض رسانيد. امپراتور او را احضار كرد و از ديدن صورت زيبا شده او متعجب شد و پس از جويا شدن علت آن، عده‌اي از پزشكان را مامور تحقيق در اطراف فوايد اين گياه نمود»

شكارهاي خود را پخته در ظرفي ريخته و روي آن را با سرشاخه‌هاي بوته چاي پوشاندند و دو مرتبه به دنبال شكار رفتند. پس از آن كه براي خوردن غذا جمع شدند، ديدند تمام گوشتها له شده و چون اين موضوع را به اطبا گفتند، آنها پس از تحقيق و امتحان دانستند كه برگهاي چاي، در هضم غذا و زود پختن گوشت و حبوبات موثر است»

و يك افسانه هندي هم مي‌گويد: « بوته چای از زميني روييده كه يكي از مرتاضان هند، پلك چشمش را با قيچي چيد و به زمين انداخت. از خشم اين كه چرا روي هم آمده و او را به خواب برده است، و دوره رياضتش را براي خواب نرفتن قطع نموده است»
‍ژاپني‌ها همين مطلب را به بودا نسبت مي‌دهند

سابقه مصرف چاي در ايران از قرن هفدهم ميلادي گزارش شده كه جهانگردان و خارجي‌ها از چايخانه‌هايي گزارش داده‌اند كه رجال و متمولين در آنجا جمع شده، چاي مي‌نوشيدند. در ضمن در همان قرن هفدهم ميلادي تاجري اصفهاني كه دامنه تجارتش تا هندوستان مي‌رسيده و اجناس اين نواجي را به اروپا مي‌برد و مي‌فروخت، براي اولين بار چاي را به اروپا برد و به‌عنوان نوشيدني مفرح جديدي، كه به لهجه جنوب هند به آن «تِه» مي‌گويند، به اروپاييان چشاند

زراعت بوته چاي بعد از چين، در هند و ژاپن، و از قرن نوزدهم ميلادي به تمامي نقاط مختلف و مستعد دنيا توسعه يافت. در روسيه در سال 1885 به دستور دولت وقت، پرنس ورُنتسف، در نواحي قفقاز شروع به كشت چاي كردند. ژاپن در قرن نهم، در كشورهاي آفريقايي، و عثماني در قرن نوزدهم به چاي‌‌كاري پرداختند. نهال‌هاي چاي در زميني كه خاك قرمز و مقداري آهن دارد و رطوبت زياد در هوا باشد و سرماي كمتر از منهاي ده درجه نباشد، عمل مي‌آيد كه البته وجين و تقويت خاك و هرس، همه از عوامل اصلي اين زراعت مي‌باشند.

آمدن چای از شمال

چاي و كامليا از يك خانواده هستند، ولي گل چاي كوچكتر و سفيد است. بهترين چاي از چين بهاره، و از دو برگ و يك غنچه برگ گرفته مي‌شود. هنگامي‌كه گل چاي تمام شد، سربرگ تخمي كه به اندازه مغز فندق بزرگ و گرد پديد مي‌آيد كه آن را مي‌توان در شرايط مساعد كاشت و بوته جديدي به‌دست آورد. هر بوته چاي تا يكصدسال عمر مي‌كند

می گویند که با آمدن چای، قهوه هم در جمع ایرانیان به فراموشی سپرده شد. مستشارانی که در زمان صفویه از ایران دیدن کرده اند و سفرنامه نوشته اند، تقریبا هیچ اشاره ای به چای ندارند، اما در جای جای خاطراتشان به سنت قهوه نوشی ایرانیان اشاره کرده اند. اما دوران ناصرالدین شاه قاجار که فرا رسید، شاه به چند نفر از اشراف اجازه داد چای را برای کشت به ایران بیاورند

اولین تجربه ها شکست خورد تا سال ۱۲۷۹ شمسی که محمدمیرزای کاشف السلطنه، هزاران نهال چای را به ایران آورد و با وجود مشکلات فراوان آن ها را در لاهیجان کاشت. محمدمیرزا، بعدها که در کاشت چای موفق شد، لقب کاشف السلطنه را گرفت و معروف شد به کاشف السلطنه چای کار. مردمی که ابتدا از کاشف السلطنه حمایت نکرده بودند، بعدها برایش افسانه ای ساختند که او تخم چای را در عصایش پنهان کرده بود و از هند به خود به ایران آورد.

پدر چای ایران

جناب کاشف السلطنه که متولد تربت حیدریه در خراسان بود و در دارالفنون درس خوانده و برای ادامه تحصیل به دانشگاه سوربن فرانسه رفته بود، هنگامی که ژنرال کنسول ایران در هند شد، فکر کاشت چای در ایران در ذهنش جوانه زد. با این که دولت هند یادگیری فنون چای کاری را برای خارجی ها ممنوع کرده بود، اما کاشف السلطنه توانست فنون کشت و تولید چای را بیاموزد و با مطالعه و بررسی شرایط آب و هوایی کشور و انتخاب شمال ایران که از نظر او با اقلیم باغ های چای هندوستان مشابهت داشت، با زحمت فراوان، تعداد زیادی بذر و سه هزار اصله نهال را با گاری و درشکه به ایران منتقل کرد و در لاهیجان و کلارآباد اولین باغ چای کشور را بنیان نهاد

با این عمل او عده کثیری که از جانب برخی محافل تحریک می شدند مخالفت کردند و حتی در بعضی از موارد منجر به از بین بردن نهال ها و ویران کردن باغ ها شد. از طرف دیگر چون بهره برداری از باغ های چای پس از پنج سال از غرس نهال دوساله آغاز می شود و کشاورزان در آن زمان نیز آشنایی کافی در امور کاشت، داشت و برداشت نداشتند، علاقه و تمایلی به کشت چای نشان نمی دادند اما کاشف السلطنه با تحمل مرارت فراوان و رویارویی با موانع مادی و مشکلات اجتماعی، زمینه علاقه مندی کشاورزان به کشت چای را به وجود آورد

نخستین بار تعدادی از کشاورزان در حومه شهر لاهیجان (چارخانه سر) کشت چای را آغاز کردند و به تدریج در سایر نقاط استان گیلان گسترش یافت، طوری که در سال ۱۳۱۹ مساحت باغ های چای ایران به ۶۰۰ هکتار رسید. روند توسعه تدریجی ادامه داشت تا این که در سال ۱۳۳۷ دولت اقدام به تاسیس سازمان چای کشور کرد تا کشاورزان چای کار و صاحبان صنعت چای سازی را تحت حمایت قرار دهد. اما در سال های اخیر با حجم بالای چای وارداتی سطح زیر کشت چای از حدود ۳۲ هزار هکتار به ۲۱ هزار هکتار کاهش یافته است

با وجود این که کشت بوته چای در بیش از ۹۰۰ قریه از رشت در گیلان تا چالوس در مازندران رواج دارد، اما تعداد خانوارهایی که به چای کاری مشغول بودند ۲۵ درصد کاهش یافته و به ۴۵ هزار خانوار رسیده است

1 دیدگاه. ارسال دیدگاه جدید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این فیلد را پر کنید
این فیلد را پر کنید
لطفاً یک نشانی ایمیل معتبر بنویسید.

فهرست